dadaizm.

 

DADA - to bunt, to nihilistyczna negacja europejskiego dziedzictwa kulturalnego; ruch, który, ośmieszał patryjotyzm, religię, moralność, uczciwość, demaskował obłudę, zakłamanie tych pozornych świętych dóbr ludzkości, w imię których dokonywano masowych mordów. dadaizm nie był kierunkiem artystycznym w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, był burzą która spadła na sztukę w tym samym czasie gdy wojna światowa zwaliła się na narody. trudno scharakteryzować to zjawisko artystyczne gdyż nie była to organizacja, brak tu sprecyzowanych założeń. malarskość przeplatała się z linearyzmem, dominowała płaszczyznowość choć nieraz doszukać się można tajemniczej głębi, wszystko zależależało od obserwatora i "podejścia" do dzieła (np. "konstrukcja dla szlachetnych kobiet" kurt schwitters, 1919, country museum of art, los angeles).

 

dadaizm narodził się wiosną 1916 r. w neutralnej szwajcarii, w czasie gdy cała europa objęta była działaniami I wojny światowej. w zurychu spotkali się artyści, literaci, zrewoltowani intelektualiści, między innymi: poeta rumuński tristian tzara jego rodak malarz marcel janco, alzatczyk hans arp oraz dwaj pisarze niemieccy hugo ball i richard huelsenbeck. stworzyli oni kabaret voltaire, który stanowi niejako kamień węgielny tej epoki. takimi słowami opisał jego ideę czołowy założyciel hugo ball - nasz kabaret jest gestem. każde słowo, które jest tu wypowiedziane czy wyśpiewane, oznacza jedno, że tym poniżającym czasom nieudało się wymusić na nas respektu. bunt, sprzeciw wobec zaistniałej rzeczywistości ujawnił się między 1916 a 1923 rokiem również w berlinie, kolonii, hanowerze, paryżu, nowym jorku, barcelonie i kilku innych ośrodkach.

 

 

wspólnym hasłem artystów było bojowe "dada"- dziecięcy, jak podaje "oxford dictionary", nieartykułowany dźwiek. artyści działali przez zaskoczenie z okazji wernisaży wystaw, aranżowali sytuacje bezsensownj dezorganizacji, chaosu, zgiełku i niepokoju. jedną z takich najsłynniejszych imprez stała się prezentacja prac maxa ernsta w paryżu w 1921r. tak opisuje wydażenie hugnet "scena rozgrywa się w podziemiu i przy pełnym oświetleniu (...) żartowniś ukryty za szafą obrzucał obecnych wyzwiskami. andee berton gryzł zapałki, ribemont-desssaignes krzyczał co chwila: pada mi na czaszkę! argon miałczał, soupalt bawił się z tzarą w chowanego, podczas gdy benjamin peret i charchoune ściskali sobie co chwila dłonie".

 

 

zatem niejasność, wielość oraz pojmowana, w tym przypadku metaforycznie, głębia dostrzegalne były nie tylko w "obiektach" dada, ale również w wydażeniach kulturalnych organizowanych przez artystów. działania twórcze nosiły charakter programowego aestetyzmu i zaprzeczenia przyjętym zasadom. ziarno absurdu, ironii i destrukcji, oraz element prowokacji zawierają również prace nowojorskiego artysty marcela duchampa, z którm pod hasłem antysztuki związali się w 1915 roku picabia i man ray. tu powstały słynne "ready- made" przedmioty codziennego użytku urastające do rangi sztuki , wytważane przemysłowo np. pisuar ( wysłany przez duchampa na wystawę "independent show" w nowym jorku, 1917r.). w przypadku "ready- made" tektoniczność, linearyzm oraz jedność wiążą się z niejasnością, którą nadaje tytuł danej pracy. francis picabia i inni dadaiści tworzyli skomplikowane mechanizmy pozbawione wszelkiej użyteczności z nich emanowała wielość często również płaszczyznowość ( np.dziecko karburator picabia 1926r. r. guggenheim museum, nowy jork). "akt schodzący po schodach" duchampa to ironiczne zmechanizowanie postaci ludzkiej, w obrazie tym wykożystany został wynalazek etienne mereya chronografii, polegający na rejestracji kolejnych faz ruch na jednej kliszy. zastosowanie tego w malarstwie dało zaskakujący efekt, proste line w połączeniu z subtelnymi odcieniami barwnej plamy podkreślają atektoniczność, tu wielość, malarskość przeplata się z linearyamem. działalność dadaistów we wszystkich ośrodkach w europie i w stanach zjednoczonych wywołała falę oburzenia, protestów i gwałtownych sprzeciwow społeczeństwa. nie rozumiano artystów, którzy nacisk w swej twórczości kładli na negację.

 

kierunek ten istniał stosunkowo kródko, energie w nim nagromadzone dały początek nowej etyce artystycznej z której pożniej wyłoniły się nowe formy wyrazu. znaczna część dadaistów zwróciła się około 1924 roku ku surrealizmowi.

... a ja po prostu lubię DADA.